حسابداری محیط زیست
چكيده
حسابداري محيط زيست اطلاعاتي را فراهم مي كند كه در امر ارزيابي عملكرد، كنترل، تصميم گيري و گزارشگري به مديران كمك مي كنند و همچنين بر مفاهيم اقتصادي و زيست محيطي بنا شده و از آنجايي كه از ارزش هايي استفاده مي كند كه از بازار ناشي نمي شود، استفاده از آن مستلزم ايجاد تغيير در فرهنگ است. حسابداري زيست محيطي، بخشي از اين تغييرات را در سازمان و وسيعتر از آن در جامعه ارائه مي كند و با ارائه شناخت اساسي بيشتر و مشاركت در فعاليت هاي كاري روزانه، به تعيين هدف توسعه مستمر به عنوان رويكردي خاص كمك مي كند.
كلمات كليدي: حسابداري محيط زيست1، هزينه هاي زيست محيطي2،آثار زيست محيطي
مقدمه
با توجه به رشد روزافزون جمعيت و محدود بودن منابع طبيعي در دسترس، امروزه مسأله حفاظت از محيط زيست به عنوان يكي از مهمترين مسائل جامعه ي بشري مطرح شده است. نكته حائز اهميت اين است كه حفاظت محيط زيست محدود به مرزهاي سياسي و جغرافيايي نبوده است و اهتمام جمعي همه ساكنان كره زمين را مي طلبد. الزامات حقوقي و اقتصادي بازار جهاني، صنايع را به سوي استفاده از سيستم هاي مديريت محيط زيست و بكارگيري استانداردهاي مربوطه (از جمله ISO-14000-استاندارد ارزيابي عملكرد زيست محيطي) سوق داده است. در پي مطرح شدن مباحثي از قبيل توسعه ي پايدار و دهكده ي جهاني استانداردهاي بين المللي زيست محيطي اهميت بيشتري يافته و پيش بيني مي شود در ايران نيز در آينده نه چندان دور به صورت جدي تري مطرح شود. بحران هاي زيست محيطي داراي پيامدهاي جهاني بوده، جلوگيري از گسترش آن تلاش و تعهد همه ملت ها و كشورها را مي طلبد.
حسابداري زيست محيطي در صدد روشنگري زواياي پنهان حسابداري از جمله هزينه هاي زيست محيطي استو به درك ابعاد، علت و پديدآورنده هاي آنها كمك مي كند. اين حسابداري، مديريت هزينه هاي زيست محيطي و كاهش هزينه ها را از طريق برقراري ارتباط بين هزينه ها و فعاليت هاي پديدآورنده آنها، آسان مي كند. امروزه حسابداري زيست محيطي به سرعت در حال توسعه و پيشرفت است، به ويژه در شركت هاي بزرگ چندمليتي مانند شركت هاي آيبيام3، زيراكس، اي تي اندتي4و سان اويل كه دريافته اند محيط زيست مناسب، براي موفقيت رقابتي در دراز مدت ضروري است و براي نيل به آن، حسابداري زيست محيطي ابزاري حياتي شمرده مي شود.
در اين مقاله ابتدا، خلاصه اي از پيشينه و جايگاه نظري حسابداري زيست محيطي بيان شده، سپس به كاربرد آن، هزينه هاي استفاده ازحسابداري زيست محيطي و اصطلاحات رايج در اين نوع از حسابداري پرداخته مي شود و در نهايت ده گام در راستاي رسيدن به محيط مناسب و سودآور با استفاده از حسابداري زيست محيطي ارائه مي شود. همچنين براي دستيابي به نتيجه هاي مناسب، بايد تقدم و تأخر مراحل رعايت شود. در مراحل اوليه، به سيستم هاي حسابداري پيشرفته و افراد متخصص نيازي نيست، از اين رو حسابداري زيست محيطي مي تواند در كوچكترين واحدهاي تجاري نيز سودمند باشد. اما در مراحل بعدي، فناوري پيشرفته حسابداري ضرورت پيدا مي كند و بايد واحدهاي تجاري ارزش راهبردي حسابداري مديريت را دريافته و توانايي استفاده از فناوري هاي جديد نظير هزينه يابي بر مبناي فعاليت(ABC)5 و حسابداري كيفيت(COQA)6 را داشته باشند. در عين حال، همه شركت ها صرف نظر از اينكه در چه مرحله اي از توسعه باشند، مي توانند از طريق حسابداري زيست محيطي، عملكرد زيست محيطي خود را بهبود بخشند.
تاريخچه و جايگاه حسابداري محيط زيست
دهة هفتاد ميلادي زمان شروع اوليه طرح مباحث حسابداري محيط زيست مي باشد در آن زمان شركتهاي صنعتي با مفهوم گزارشگري بدهيهاي زيست محيطي روبرو شدند. شركتهاي مزبور در ابتدا تمايلي به افشاي زيانهاي وارده به محيط زيست در صورتهاي مالي خود نداشتند، اما بر اثر مروز زمان و افزايش ميزان خسارتها، شركتها ناگزير به رعايت اين مسائل شدند. در سال 1975 هيئت تدوين استاندارهاي حسابداري نشرية شماره 5 را تحت عنوان حسابداري رويدادهاي احتمالي، جهت كمك به شناسايي اين وضعيت منتشر كرد كه بر اساس آن مي بايست خسارتهاي احتمالي به محيط زيست در صورتهاي مالي گزارش شود. بدهيهاي جبران خسارتهاي وارده به محيط زيست به عنوان زيان احتمالي شناخته مي شد، اما به دليل مشكلات آينده كه در برآورد ميزان اين زيانها وجود داشت هيچ شركتي به درستي از رهنمود مزبور پيروي نمي كرد. بنابراين نياز به تدوين رهنمود جديدي احساس مي شد. در سال 1976 ، تفسير شمارة ( 14) توسط هيئت تدوين استانداردهاي حسابداري تحت عنوان برآورد مبلغ زيان منتشر شد ولي هيچ اظهار نظري در مورد به تأخير انداختن ثبت هزينه هاي زيست محيطي نكرد. در نهايت قانون حفاظت و بازيافت منابع محيط زيست در سال 1976 و قانون جامع مسئوليت، غرامت و بدهي محيط زيست در سال 1980 ميلادي تصويب شد. همچنين در سال 1990 ميلادي، هئيت تدوين استاندارهاي حسابداري نشريه شماره( 8 – 90) تحتعنوانسرمايهايكردنهزينههايآلودگيمحيطزيست را منتشر كرد در اين راستا مي شد به اين نتيجه رسيد كه مخارج بدهيهاي محيط زيست بايد بر اساس طرحي مشخص جهت كاهش آلودگي تعيين شود.
استقرار حسابداري زيست محيطي با توجه به وجود يك تغيير فرهنگي عمده مشابه در جامعه مي تواند بازتاب متفاوتي داشته باشد. از مدت ها قبل چنين نگرشي در خصوص توجه به اثرات اجتماعي و زيست محيطي فعاليتهاي تجاري وجود داشته است اما در عين حال اقتصاد پولي، عامل توسعه جوامع در طي 300 سال گذشته بوده است.
دليل استفاده از اصطلاح حسابداري زيست محيطي، بيان اين است كه اكو سيستمي وجود دارد كه محدويت هاي عملي ما در زمينه وابستگي را در مقايسه با محدويت هاي عمده امروزي مثل منافع يك شركت خاص، افراد حرفه اي، تجارت، اقتصاد يا بازار بيان مي كند.
مفهوم حسابداری محیط زیست
حسابداری محیط زیست شاخه هایی از حسابداری است که به جمع آوری اطلاعات هزینه های زیست محیطی وبه کارگیری این اطلاعات در انجام محاسبات مربوط به قیمت تمام شده کالاها و خدمات میپردازد.
از سوي ديگر حسابداري محيط زيست را مي توان شامل مجموعه فعاليت هايي دانست كه موجب افزايش توان سيستم هاي حسابداري در جهت شناسايي، ثبت و گزارشگري آثار ناشي از تخريب و آلودگي زيست محيطي مي شود و مبتني بر تلفيق زيست محيطي به عنوان يك منبع سرمايه و لحاظ كردن هزينه هاي زيست محيطي به عنوان يكي از هزينه هاي قابل قبول در فرآيندي اقتصادي و محاسباتي است.
حسابداري محيط زيست بر مفاهيم اقتصادي و زيست محيطي بنا شده و كاربرد آن با توجه به استفاده نكردن از ارزشهاي مبتني بر بازار، مستلزم ايجاد تغيير در فرهنگ است. حسابداري زيست محيطي بخشي از اين تغييرات را در سازمان و بخش وسيعتري از آن را در جامعه ارائه مي كند و با ارائه شناخت اساسي بيشتر و مشاركت در فعاليتهاي كاري روزانه به تعيين هدف توسعه مستمر به عنوان رويكردي خاص، كمك مي كند.
كاربردهاي حسابداري محيط زيست
توليد كنندگان هنگام تصميم گيري جهت تعيين نوع، مقدار و قيمت محصولات خود به عواملي از قبيل شرايط بازار، حفظ مشتري و رشد بلند مدت صنعت توجه مي كنند مهمترين عامل قابل بررسي در ارتباط با محصول، هزينه يابي صحيح آن است. در بيشتر موارد محصولات مختلف به شكل فرآيندهاي توليدي متفاوت توليد مي شوند و هر فرآيند توليدي هزينه زيست محيطي مربوط به خود را دارد و اين موضوع اهميت استفاده از حسابداري محيط زيست را در هزينه يابي مي رساند. حسابداري محيط زيست جهت تحليل هاي سرمايه گذاري نيز استفاده مي شود اين روش ارزيابي، به وسيله سرمايه گذاري، به ويژه سرمايه گذاران محيط زيست جهت ارزيابي دقيق تر سودآوري بالقوه سرمايه گذارهاي انجام شده مورد استفاده قرار مي گيرد. همچنين حسابداري محيط زيست از نظر شناخت هزينه هاي عملياتي بلند مدت هر واحد تجاري اهميت زيادي دارد. به همان اندازه كه مؤسسات، خود را جهت تقويت ساختار سيستمهاي خود سازماندهي مي كنند، حسابداري محيط زيست بخش جدايي ناپذير توسعه و موفقيت آنها خواهد شد. اين سيستم ها داده هاي مبتني بر حسابداري محيط زيست را جهت تدارك اطلاعات براي مديران به منظور درك بهتر اثرات تصميمات خود هماهنگ مي كند و به صورت استراتژيك جهت تحريك عملكرد زيست محيطي پيشرفته مورد استفاده قرار مي گيرد.
هزينه هاي زيست محيطي و چگونگي برخورد با آن
شناخت هزينه هاي زيست محيطي مرتبط با توليدات يك شركت يا سازمان، براي تصميم گيري درست مديريت بسيار حائز اهميت مي باشد. رسيدن به اهدافي مثل كاهش هزينه هاي زيست محيطي، افزايش درآمد و بهبود عملكرد زيست محيطي، مستلزم توجه به هزينه هاي زيست محيطي جاري، آتي و بالقوه مي باشد. علاوه بر اين، تشخيص هزينه هاي زيست محيطي از ديگر هزينه ها آشكار و واضح نيست. وقتي براي مؤسسه اي هزينه هاي زيست محيطي معيني در دوره جاري، محتمل مي شود بايد براي كدام دوره حسابدراي هزينه شود؟ آيا بايد سرمايه اي تلقي گردد و يا هزينه و يا تعديل دوره قبل؟
هزينه هاي زيست محيطي كه در نتيجه مخارج جاري ايجاد مي شود به وضوح در صورتهاي مالي شناسايي خواهد شد و آندسته كه در نتيجه مخارج آينده مورد انتظار متحمل مي شود زماني در صورتهاي مالي شناسايي خواهد شد كه داراي معيارهاي شناسايي بدهي باشد. در صورتيكه هزينه زيست محيطي ناشي از تغيير در برآورد باشد، مطابق با استانداردهاي مربوط به تغيير در برآورد با آن برخورد مي شود اگر هزينه اي كه به تازگي شناسايي شده تغيير در برآورد نباشد، بررسي منافع اقتصادي مخارج با توجه به اينكه در چه دوره اي منفعت داشته يا منافعش شناسايي خواهد شد ضروري است . استاندادهاي فعلي حسابداري و اصول اساسي چارچوب گزارشگري مالي تعيين مي كنند كه كدام هزينه ها بايد براي دوره هاي قبل، دوره جاري و دوره هاي آينده در نظر گرفته شوند. هزينه زيست محيطي شناسايي شده در دوره جاري كه براي پاكسازي يا پرداخت جريمه تحمل شده است در صورتيكه بخاطر خسارت به محيط زيست در دوره هاي قبل باشد بعنوان هزينه دوره هاي قبل در نظر گرفته مي شود و آندسته از هزينه هاي محيط زيست كه بطور مستقيم يا غير مستقيم با منافع دوره جاري مرتبط هستند بايد در دوره جاري هزينه شوند همچنين هزينه هاي محيط زيست كه داراي منافع اقتصادي آتي مورد انتظار هستند بايد به عنوان هزينه هاي انتقالي يا سرمايه اي تلقي گردند.
شناسايي و تفسير هزينه هاي زيست محيطي و ارتباط آنها با فرآيند توليد محصولات و يا دارايي هاي شركت براي تصميم هاي بهينه مديريت مهم است. رسيدن به اهدافي مانند كاهش مخارج زيست محيطي، افزايش درآمدو بهبود عملكرد زيست محيطي شركت مستلزم توجه خاص مديريت به هزينه هاي زيست محيطي جاري و آينده است.
چگونگي تعريف شركت از هزينه هاي زيست محيطي به اين موضوع بستگي دارد كه مي خواهد از اين اطلاعات در چه زمينه اي استفاده كند. اگرچه بنگاههاي انتفاعي هزينه هايي را تحت موضوع زيست محيطي متحمل مي شوند اما ارائه تصويري از عملكرد زيست محيطي حاوي منافع حاصل از تحمل هزينه هاي مزبور، با توجه به ساختار موجود حسابداري، دشوار است. به همين دليل بسياري از بنگاههاي انتفاعي هزينه فعاليت زيست محيطي را بدون مقابله با منافع آن به عنوان اقلام هزينه منظور كرده و در گزارشگري مالي به گونه اي مؤثر آنها را افشاء نمي كنند. افشاي هزينه هاي زيست محيطي در راستاي حفظ ثروت سهامداران باعث افزايش ارزش بنگاه اقتصادي مي شود. اگر چه منافع اين هزينه ها قابل ارزيابي به ريال نيست، اما در عين حال ايجاد تمايز در بنگاه اقتصادي به عنوان يك صنعت سبز را موجب مي شود و از طريق ايجاد محبوبيت اجتماعي، آثار مفيد و مؤثري بر قيمت سهام اين بنگاه ها خواهد داشت
اصطلاحات حسابداری زیست محیطی
حسابداری درآمد ملی:
در سطح اقتصاد کلان از حسابداری محیط زیست به منظور انجام محاسبات مربوط به هزینه های منابع زیرزمینی و جریان های حاصل از این منابع استفاده می شود.
حسابداری مالی:
در سطح اقتصاد خرد یا واحد تجاری، حسابداری محیط زیست میتواند در حسابداری مالی مورد استفاده قرار گیرد و الزاماتی را جهت افشای بدهی ها و هزینه های زیست محیطی مقرر کرده است.
حسابداری مدیریت:
کاربرد حسابداری محیط زیست در حسابداری مدیریت این است که واحد تجاری بر اساس قواعد حاکم برآن می توانند بهای مواد و هزینه های زیست محیطی استفاده شده برای انجام عملیات خود را اندازه گیری کنند.
هزینه های زیست محیطی:
واژه بهایابی زیست محیطی حداقل به دو جنبه مهم اشاره دارد:
1- هزینه هایی که به طور مستقیم فعالیت های مالی شرکت را تحت تاثیر قرار می دهند. این هزینه ها، هزینه های خصوصی، خاص شرکت یا داخلی نامیده می شود.
2- هزینه های منحصر به فرد زیست محیطی که شرکت ها مسئول آن نیستند و هیچ پیامد اقتصادی مستقیمی برای فعالیت های مالی شرکت ندارند.
چگونگی تعریف شرکت از هزینه های زیست محیطی به این موضوع بستگی دارد که می خواهد از این اطلاعات در چه زمینه ای
( تسهیم هزینه ها، بودجه بندی سرمایه ای، طراحی محصول و فرآیند تولید و یا دیگر تصمیم های مدیریتی) استفاده کند.
همچنین به میزان و وسعت این کاربرد نیز بستگی دارد. علاوه بر این، همواره به وضوح مشخص نیست که یک هزینه ، جزیی از هزینه های زیست محیطی محسوب می شود یا نه.
در سیستم های معمول حسابداری ، طبقه بندی های مختلفی برای هزینه ها صورت گرفته است در یک نوع از این طبقه بندی ، هزینه ها را به هزینه های موادخام، دستمزد مستقیم، سربار ساخت عمومی و اداری، توزیع و فروش و تحقیق و توسعه دسته بندی میکنند.
هزینه های عادی:
هزینه های ایجاد شده بر اثر استفاده از مواد خام ، آب ، برق ، سوخت و...، کالاهای سرمایه ای و ملزومات هستند که درحسابداری صنعتی و بودجه بندی سرمایه ای مورد توجه قرار می گیرند اما در گروه هزینه های زیست محیطی منظور نمی شوند . با این وجود استفاده و اتلاف کمتر مواد خام ، آب ، برق، سوختو ... کالاهای سرمایه ای و ملزومات اداری مزیت زیست محیطی بوده و موجب کاهش فرسایش و مصرف منابع طبیعی تجدید ناپذیر می شود .
از طرف دیگر ، خواه این هزینه ها به عنوان هزینه های زیست محیطی در نظر گرفته شود یا نه، ضروری است هزینه های مزبور را در تصمیم گیری های مدیریت واحد تجاری موثر بدانیم. خط چین های اطراف این هزینه ها در نمایشگر بیانگر احتمال عدم توجه به هزینه های مزبور در تصمیم گیری های واحد تجاری است .
هزینه های بالقوه پنهان :
هزینه های بالقوه پنهان هزینه هایی هستند که احتمال دارد از دید مدیریت پنهان بمانند.
هزینه های زیست محیطی اولیه:
اولین گروه هزینه ها هستند که قبل از شروع فرآیند تولید و انجام عملیات ، طراحی سیستم یا استفاده از امکانات در اختیار ایجاد شده اند. این هزینه ها شامل هزینه های مکان یابی، طراحی محصولات سازگار با محیط زیست ، انتخاب گروه های صلاحیت دار ارائه دهنده کالاها و خدمات، ارزیابی تجهیزات کنترل آلودگی محیط زیست و... می باشد. با احتساب این هزینه ها به عنوان سربار با هزینه های تحقیق و توسعه این امکان وجود دارد که در هنگام تمرکز مدیران و تحلیلگران بر روی هزینه های انجام عملیات تولید ، طراحی سیستم یا تهیه امکانات مورد نیاز این هزینه ها فراموش شوند.
هزینه های الزامی یا قانونی:
هزینه هایی هستند که به خاطر پذیرفتن قوانین و مقررات دولتی مربوط به زیست محیطی به شرکت تحمیل می شوند.
هزینه های زیست محیطی اختیاری:
هزینه هایی هستند که وقوع آنها در واحد اقتصادی به خاطر رعایت الزمات قانونی زیست محیطی نیست بلکه خود واحد اقتصادی برای اصلاح زیست محیطی و یا افزایش اعتبار زیست محیطی شرکت در میان مشتریان ، آنها را متحمل می شود.
هزینه های زیست محیطی قانونی و اختیاری:
هنگام بهره برداری و اداره فرآیند تولید و یا یک سری از تجهیزات رخ می دهند. به دلیل اینکه اغلب شرکت ها به طور سنتی هزینه های زیست محیطی قانونی و اختیاری را به عنوان سربار تلقی می کنند در نتیجه این هزینه ها معمولاً هنگام گرفتن تصمیمات تجاری و عملیاتی مورد توجه مناسب مدیران و تحلیلگران قرار نمیگیرند.
هزینه های احتمالی:
هزینه های ترمیم یا جبران خسارات ناشی از رهاسازی تصادفی آلاینده های زیست محیطی مانند نفت در محیط زیست، جرائم نقض مقررات زیست محیطی و هزینه های ناشی از پیامدهای غیر منتظره ، نمونه هایی از هزینه های احتمالی هستند. این هزینه ها تحت عنوان بدهی های احتمالی یا هزینه های ایجاد کننده بدهی های احتمالی شناسایی می کنند. در شرایط موجود ناتوانی در شناسایی این هزینه ها موجب شده است که نتوان هزینه های مزبور را در سیستم حسابداری مدیریت و تصمیم گیری های آتی مورد توجه قرارداد.
هزینه های تصوری- ارتباطی:
برخی از هزینه های زیست محیطی را تحت عنوان هزینه های نامشهود یا کمتر مشهود معرفی می کنند. این شیوه تعریف به مفهوم نامشهود بودن ماهیت هزینه های مزبور نیست بلکه به این مفهوم است منافع مستقیم حاصل هزینه های نامشهود است . این هزینه ها جهت اثرگذاری به روی تفکر مدیریت ، مشتریان، کارمندان، جامعه و قانونگذاران تحمل و تحت عنوان هزینه های تصوری- ارتباطی بیان می شوند و هزینه هایی همچون هزینه های تهیه گزارش های سالانه زیست محیطی ، فعالیت های روابط عمومی و هزینه های اختیاری جهت فعالیت های زیست محیطی مانند درختکاری را شامل می شوند.
مراحل اجرايي
1- در اولين مرحله لازم است «آثار زيست محيطي»7 عمليات شركت شناسايي شود. آثار زيست محيطي يعني ماده و انرژي كه به درون شركت راه يافته، در آن جاري و سپس خارج مي شود و نيز شامل آثار ناشي از اين جريان هاست. در اين مرحله، بايد يك مدل مفهومي ايجاد كرد و كليه مواد و انرژي وارد شده و فرايند گردش مواد و انرژي را شناسايي و اين فرايند را تا توليد كالا، ارائه خدمات و يا ضايعات، رديابي و به صورت نمودار نشان داد. در اين نمودار، شركت به شكل جعبه اي است كه انرژي و مواد به آن وارد مي شود و كالاها، خدمات و ضايعات از آن خارج مي شود. حسابداري زيست محيطي بايد ريشه در درك جريان هاي ماده، انرژي و آثار محيطي داشته باشد، نه بر اساس جريان هاي مالي و اندازه گيري آنها. با درك اين جريان ها و آثار آنها، مي توان دريافت كه هزينه هاي محيطي از كجا ناشي مي شوند. سپس با رديابي و ثبت جريان هاي اصلي ماده و انرژي، مي توان مبنايي را براي مديريت و بهبود عملكرد محيطي ايجاد كرد. بهبود سودآوري نيز از طريق كاهش ضايعات و بهره برداري بهتر از منابع حاصل خواهد شد.
2- هزينه هاي زيست محيطي شركت شناسايي شده و اطلاعات اوليه اي در مورد تنوع، پراكندگي، وسعت و علت آنها جمع آوري شود. بيشتر شركت ها هزينه هاي زيست محيطي خود را كمتر از ميزان واقعي آنها برآورد مي كنند. بخشي از اين امر به علت تعريف بسيار محدودي است كه از هزينه هاي زيست محيطي دارند و تنها بر هزينه هاي مستقيمي كه به فعاليت هاي حفظ محيط زيست مربوط مي شود، متمركز است. پراكندگي و ماهيت غيرمستقيم بسياري از هزينه هاي زيست محيطي نيز احتمال برآورد كمتر از واقع آنها را افزايش مي دهد، ضمن اينكه حسابداران سنتي و سيستم هاي حسابداري سنتي نيز در تجزيه و تحليل هزينه ها بر جنبه هاي محيطي تأكيد ندارند.
3- در مورد جريان هاي ماده و انرژي، داده هاي غير مالي در تمام شركت رديابي و گزارش شود. بسياري از شركت ها، بخصوص شركت هاي كوچكتر، مايلند كه حسابداران را فقط با معيارهاي مالي عملكرد ارتباط دهند، در حالي كه در بيشتر موارد، معيارهاي غير مالي مربوط تر، به هنكام تر و فهم پذيرترند. جمع آوري و گزارشگري منظم معيارهاي غير مالي، بازخوردهايي را فراهم مي آورد كه از نيروي كار حمايت مي كند، يعني پشتيباني از افرادي كه وجود آنها و عملكردشان براي دستيابي به يك محيط خوب، حياتي و ضروري است.
4- هزينه هاي محيطي، رديابي و گزارش شود. يعني هزينه هايي كه در مرحله دوم شناسايي شده، بايد در چارچوب سيستم حسابداري رسمي ثبت و دنبال شود. هزينه هاي زيست محيطي بايد به طور منظم و هدفمند ثبت شوند، زيرا در غير اين صورت، مانند گذشته بيشتر رؤيت ناپذيرند و بي اهميت شمرده خواهند شد. اين امر در رابطه با هزينه هاي محيطي داخلي، يعني بخشي از هزينه ها كه شركت از قبل آنها را متحمل مي شده نيز صدق مي كند.
5- مدل هاي تصميم گيري مورد استفاده در شركت از نظر حساسيت نسبت به آثار و هزينه هاي محيطي، بررسي شود. بيشتر شركت ها، مدل هاي تصميم گيري مربوط به قبل از شناخت هزينه هاي محيطي، يعني زماني كه تصميم هاي محيطي آنها به شكل رعايت مقررات و يا پرداخت جرايم بود، را بكار مي برند. اما امروزه مشخص شده كه بايد در تمام تصميم گيري هاي مهم، نسبت به هزينه هاي محيطي حساسيت داشت. ضمن اينكه اين هزينه ها را مي توان در مرحله طراحي، توليد و خدمات مربوط به محصول و فرايندهاي توليد آنها كنترل كرد.
6- هدفهاي زيست محيطي و معيارهاي غير مالي عملكرد، در سيستم بودجه بندي و ارزيابي عملكرد دخالت داده شود. براي هدفهاي زيست محيطي لازم است جايگاهي مانند هدفهاي راهبردي و مالي تعيين كرد.
7- براي تخصيص هزينه هاي زيست محيطي به توليدات، فرايندها و واحدهاي سازماني روشهاي بهتري ابداع شود. استفاده از هزينه هابي بر مبناي فعاليت و مديريت بر مبناي فعاليت (ABM)8 ، هزينه هاي زيست محيطي را به ميزان چشمگيري كاهش مي دهد و عملكرد محيطي را بهبود مي بخشد. هزينه يابي بر مبناي فعاليت و مديريت بر مبناي فعاليت ابزار و مفاهيمي هستند كه حسابداري مديريت را متحول كرده و در سازمان هاي رقابتي پيشرفته جهاني، نقش جديد و قدرتمندي را به حسابداري بخشيده اند و اين امكان را مي دهد كه بتوان هزينه ها را به طور دقيقتر به توليدات و فرايندها تخصيص داد و اين كار را با دقتي بيش از روش هاي سنتي حسابداري كه هزينه هاي زيست محيطي را بي هدف و بدون هيچگونه تمايزي به تمام توليدات و فرايندها تخصيص مي دهد، به انجام رساند.
8- دامنه حسابداري زيست محيطي از طريق تجزيه و تحليل چرخه حيات و زنجيره ارزش، گسترش يابد. از طريق تجزيه و تحليل چرخه حيات بايد هزينه ها و آثار زيست محيطي ورودي ها و خروجي هاي شركت مشخص شود. در اين روش بايد ورودي هاي مواد و انرژي شركت در طول مسير قبلي آنها يعني برگشت به عقب و گذشتن از مسير فروشندگان مواد به شركت و عرضه كنندگان آنها و سرانجام تا رسيدن به زمين(كره خاكي)، رديابي شود. علاوه بر اين، خروجي هاي مواد و انرژي شركت(توليدات، خدمات و ضايعات) نيز در طول مسيري كه در آينده طي مي كنند، يعني گذشتن از مسير مشتريان و مصرف كنندگان بعدي تا مرحله استفاده مجدد، بازيافت ها و يا دورريزي و برگشتشان به زمين رديابي شود.
9- با انتشار گزارش هاي زيست محيطي، اعتقادات و مسئوليتهاي شركت در خصوص محيط زيست بهتر افشا شود و به اطلاع افراد ذي نفع برسد. ارائه گزارش زيست محيطي به افراد ذينفع برون سازماني تكميل كننده تلاش هاي شركت در راستاي احساس مسئوليت و حمايت از آن است.
10- هدف سازمان را بايد «توسعه پايدار» قرار داد. امروزه بايد بتوان بهبود مستمر كيفيت زندگي بر روي كره زمين را در آينده تضمين كرد و اين تلاش، چيزي بيش از يك برتري زيست محيطي است. در برتري زيست محيطي به افزايش كارامدي منابع و از بين بردن يا كاهش ضايعات و آلودگي توجه مي شود. توسعه پايدار به زيست كارايي9 جنبه هاي ديگري را نيز اضافه مي كند كه شامل ابعاد كار (انجام فعاليت اقتصادي در محدوده ظرفيت تحمل كره زمين) و توزيع (چگونگي تقسيم منافع و هزينه ها بين افراد) و تقسيم اين منافع و هزينه ها بين نسل حاضر و نسل هاي آينده (دارايي هاي بين نسلي) است.
نتيجه گيري
امروزه بسياري از شركتها با مسائل زيست محيطي روبرو هستند و در جستجوي شيوه اي مناسب جهت گزارش و افشاي اطلاعات براي عموم مردم مي باشند. مسئله آلودگي محيط زيست به عنوان يكي از مهمترين معضلات جامعه بشري امروز، در ايران به قدري شدت يافته كه پايتخت آن به عنوان يكي از آلوده ترين شهرهاي جهان شناخته شده است. اين موضوع، لزوم به كارگيري حسابداري محيط زيست را به عنوان تلاشي در جهت حفاظت از محيط زيست توجيه مي كند.كشور ما نيز با توجه به تحولات و رشد صنايع و دگرگوني و بروز انواع آلودگيها، ضروري است قوانين و مقررات زيست محيطي، به ويژه در زمينه هايي كه خلأ بيشتري وجود دارد، تدوين و تصويب شود. بدين ترتيب ضروري است مراجع تدوين كننده رهنمود در زمينه حسابداري با ارائه دستورالعمل مناسبي در مورد نحوه برخورد سازمانها با مخارج زيست محيطي، امكانات ايجاد و بكارگيري عمومي حسابداري محيط زيست را فراهم آورند.
پانوشتها:
1-Environmental Accounting
2-Environmental Costs
3-IBM
4-AT & T
5-Activity Based Costing
6-Cost Of Quality Accounting
7-Environmental Footprint
8-Activity Based Management
9-Ecoefficiency
منابع:
1. پاك گوهر، ليلا، (شهريور 1388)، «حسابداري محيط زيست»، حسابدار، شماره 210، صفحات 52و53
2. خوش طينت، محسن، (آذر و دي 1381)، «حسابداري محيط زيست»، حسابرس، سال چهارم، شماره 17، صفحات 16-21
3. خوش طينت، محسن، جعفري، سيده محبوبه، (خرداد1385)، «حسابداري زيست محيطي: ابزاري جديد براي فرهنگي پايدار»، حسابدار، شماره172، صفحات 4و5
4. شاه ويسي، فرهاد، سليمانيان، محمد، (مرداد1386)، «حسابداري محيط زيست»، حسابدار،شماره 185، صفحه 31
5. نصيرزاده، پروانه، (خرداد 1388)، «پياده سازي حسابداري زيست محيطي»، حسابدار، شماره 207، صفحات 48-52
6.Herath, G., Sustainable Development and Environmenal Accounting: the Challenge to the Economics and Accounting Profession, International Journal of Social Economics, 2005.Vol. 23. No. 12
7. وبلاگ كارشناسان اداره محيط زيست تهران
8. سايت www.Acclearn.com تالارگفتگوي تخصصي حسابداري
9. سايت www.magiran.com
10. parsiblog.com
